BM Güvenlik Konseyi nasıl çalışır?
Kısa cevap
BM Güvenlik Konseyi, uluslararası barış ve güvenliğin korunmasından birincil sorumlu BM organıdır. 15 üyesi vardır; 5 daimi üye veto hakkına sahiptir ve kararları bağlayıcı olabilir.
Yapılacaklar
- 15 üye5 daimi, 10 daimi olmayan.
- 9 olumlu oyEsaslı kararlar için gerekli asgari sayı.
- VetoBeş daimi üyeden birinin olumsuz oyu kararı engeller.
- BağlayıcılıkVII. Bölüm kararları bağlayıcıdır.
Güvenlik Konseyi, BM Şartı uyarınca uluslararası barış ve güvenliğin korunmasından birincil sorumlu organdır. New York'taki BM merkezinde toplanır ve BM'nin kararları üye devletler için bağlayıcı hâle getirebilen tek organıdır.
Üyeler ve yapı
- 5 daimi üye: ABD, Rusya, Çin, Birleşik Krallık ve Fransa. Veto hakkına sahiptirler.
- 10 daimi olmayan üye: Genel Kurul tarafından iki yıllığına seçilir; bölgesel dağılım dikkate alınır. Her yıl yarısı yenilenir ve ardışık olarak hemen yeniden seçilemezler.
- Dönüşümlü başkanlık: Başkanlık, üyeler arasında İngilizce alfabetik sıraya göre aylık olarak döner.
Görev ve yetkileri
Konsey, uyuşmazlıkların barışçıl çözümünü önerebilir; barışa tehdit, barışın bozulması veya saldırı eylemi olup olmadığını saptayabilir. Bunun ardından yaptırım (ekonomik, silah ambargosu vb.) kararı alabilir ya da gerekli görürse güç kullanımına izin verebilir. Ayrıca barış gücü operasyonları kurar ve yeni üyelik başvurularını Genel Kurul'a tavsiye eder.
Karar nasıl alınır?
- Gündem ve toplantıHerhangi bir üye, Genel Sekreter veya bazı durumlarda diğer devletler konuyu Konsey'in dikkatine sunabilir.
- Karar tasarısıBir veya birkaç üye metin hazırlar; müzakereler genellikle kapalı istişarelerde yürür.
- OylamaUsul dışındaki konularda kararın kabulü için en az 9 olumlu oy gerekir ve daimi üyelerden hiçbirinin veto kullanmamış olması şarttır.
- UygulamaKabul edilen karar bağlayıcı olabilir; uygulanmasını üye devletler, BM birimleri ve gerekirse yaptırım komiteleri izler.
Eleştiri ve sınırlar
Veto hakkı nedeniyle Konsey bazı krizlerde karar alamayabilir. Bu durumda konu zaman zaman Genel Kurul'a taşınır; ancak Genel Kurul kararları genel olarak tavsiye niteliğindedir. Konsey'in yapısına ilişkin reform tartışmaları uzun süredir gündemdedir.
Sık sorulan sorular
Güvenlik Konseyi kararları herkes için bağlayıcı mı?
Şart'ın VII. Bölümü kapsamında alınan kararlar üye devletler için bağlayıcıdır. Tavsiye niteliğindeki kararlar ise bağlayıcı değildir.
Daimi üyeler nasıl belirlendi?
Beş daimi üye, BM'nin kuruluşunda Şart'ta açıkça sayılmıştır. Değişiklik için Şart'ın değiştirilmesi gerekir.
Üye olmayan ülkeler toplantılara katılabilir mi?
Konsey'in gündemindeki bir konuyla ilgili taraf olan devletler, oy hakkı olmadan tartışmaya davet edilebilir.
Sorun mu var, eksik mi gördün?
Sorunu ya da maddede gördüğün hatayı yaz; editörlerimiz inceler. Yanıtlar yayınlanmaz.