Cumhurbaşkanlığı Hükümet Sistemi nasıl işler?
Kısa cevap
Bu sistemde Cumhurbaşkanı halkoyuyla seçilir; hem devletin hem yürütmenin başıdır. TBMM yasama görevini sürdürür, yargı bağımsız kalır. Başbakanlık makamı yoktur.
Yapılacaklar
- Üç yetkiYürütme Cumhurbaşkanında, yasama TBMM'de, yargı bağımsız mahkemelerde.
- Tek başlı yürütmeBaşbakanlık yok; yardımcılar ve bakanlar Cumhurbaşkanınca atanır.
- Kararname sınırıKanunla düzenlenmiş alanlarda kararname çıkmaz.
- DenetimSoru, araştırma, soruşturma isteği ve Anayasa Mahkemesi denetimi.
Türkiye'de Cumhurbaşkanlığı Hükümet Sistemi, 2017 anayasa değişikliği referandumuyla kabul edildi ve 2018 seçimleriyle fiilen başladı. Sistemde Başbakanlık makamı kaldırılmış, yürütme yetkisi Cumhurbaşkanına verilmiştir. Yasama yetkisi Türkiye Büyük Millet Meclisi'nde (TBMM), yargı yetkisi bağımsız mahkemelerdedir.
Yürütme: Cumhurbaşkanı
Cumhurbaşkanı halk tarafından doğrudan seçilir. Cumhurbaşkanı yardımcılarını ve bakanları atar, görevden alır; üst kamu yöneticilerini belirler. Bakanların milletvekili olması gerekmez ve Meclis'ten güvenoyu almazlar. Cumhurbaşkanı, yürütmeyle ilgili yetkilerini kullanırken Anayasa ve kanunlara bağlıdır.
Yasama: TBMM
TBMM kanun yapar, değiştirir ve kaldırır; bütçeyi görüşüp kabul eder; uluslararası anlaşmaların onaylanmasını uygun bulur. Cumhurbaşkanlığı ve milletvekilliği seçimleri aynı gün yapılır.
Temel işleyiş araçları
- Cumhurbaşkanlığı kararnamesi: Yürütmeye ilişkin konularda çıkarılır. Temel haklar ve kanunla açıkça düzenlenmiş alanlarda çıkarılamaz; kanunla çelişirse kanun esas alınır.
- Veto: Cumhurbaşkanı, kanunu yeniden görüşülmek üzere TBMM'ye geri gönderebilir. Meclis aynen kabul ederse kanun yürürlüğe girer.
- Bütçe: Bütçe teklifini Cumhurbaşkanı hazırlar, TBMM görüşür ve karara bağlar.
Denetim mekanizmaları
- Soru ve araştırmaMilletvekilleri Cumhurbaşkanı yardımcılarına ve bakanlara yazılı soru yöneltebilir; Meclis araştırması açılabilir.
- Soruşturma isteğiCumhurbaşkanı hakkında suç isnadıyla soruşturma açılması, Anayasa'da belirtilen oy çoğunluklarıyla TBMM'nin kararına bağlıdır.
- Yargısal denetimKararnameler ve kanunlar Anayasa Mahkemesi'nde iptal davasına konu olabilir; idari işlemler idari yargıda denetlenir.
- Seçim yenilemeTBMM, üye tamsayısının gereken çoğunluğuyla seçimin yenilenmesine karar verebilir; bu durumda her iki seçim birlikte yenilenir.
Sık sorulan sorular
Başbakan var mı?
Hayır. Başbakanlık makamı kaldırılmıştır; yürütmeyi Cumhurbaşkanı yönetir, ona Cumhurbaşkanı yardımcıları ve bakanlar yardımcı olur.
Bakanlar Meclis'e karşı sorumlu mu?
Bakanlar Cumhurbaşkanına karşı sorumludur; Meclis'ten güvenoyu almazlar. Ancak yazılı soru gibi denetim yolları vardır.
Kararname kanunun yerine geçer mi?
Hayır. Kararname kanunla düzenlenmiş konularda çıkarılamaz; çelişki halinde kanun uygulanır.
Cumhurbaşkanı Meclis'i feshedebilir mi?
Cumhurbaşkanı seçimlerin yenilenmesine karar verebilir; bu durumda kendi seçimi de yenilenir. Ayrıntılar Anayasa'dadır.
Kaynak: Cumhurbaşkanlığı
Gündem bölümünden son haberler
- Fon soruşturmasında tutuklu Fatma Betül Sayan Kaya baygınlık geçirdi, hastaneye götürüldüGündem · 18 Kasım
- Geçen yıl 101.212 kişi bedelli askerlik yaptı, 26.205.696.360 TL gelir elde edildiGündem · 18 Kasım
- Türk Kızılay Kanunu Teklifi TBMM'de kabul edildiGündem · 18 Kasım
- CHP kurultay davasında İmamoğlu'na 2 yıl 1 ay hapis ve siyasi yasakGündem · 18 Kasım
Sorun mu var, eksik mi gördün?
Sorunu ya da maddede gördüğün hatayı yaz; editörlerimiz inceler. Yanıtlar yayınlanmaz.

