Türkiye'de bir kanun nasıl yasalaşır?
Kısa cevap
Kanun teklifi TBMM'ye sunulur, komisyonda incelenir, Genel Kurul'da görüşülüp oylanır. Kabul edilen kanunu Cumhurbaşkanı 15 gün içinde yayımlar ya da geri gönderir; kanun Resmî Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe girer.
Yapılacaklar
- Teklif TBMM Başkanlığı'na sunuldu mu?
- Esas komisyon raporu hazırlandı mı?
- Genel Kurul'da kabul edildi mi?
- Cumhurbaşkanı 15 gün içinde işlem yaptı mı?
- Resmî Gazete'de yayımlandı mı?
Türkiye'de kanun yapma yetkisi Anayasa'ya göre Türkiye Büyük Millet Meclisi'ne (TBMM) aittir. Bu yetki devredilemez. Bir fikrin kanuna dönüşmesi, birkaç aşamadan oluşan düzenli bir süreçle olur.
Süreç adım adım
- Teklifin sunulmasıKanun teklifi vermek milletvekillerinin yetkisindedir. Teklif, gerekçesiyle birlikte yazılı olarak TBMM Başkanlığı'na sunulur.
- Komisyona havaleTBMM Başkanlığı teklifi konusuna göre esas komisyona gönderir. Bazı tekliflerde başka komisyonların da görüşü alınabilir.
- Komisyonda incelemeKomisyon teklifi tartışır, gerekirse değiştirir ve bir rapor hazırlar. Kabul edilirse rapor Genel Kurul'a gönderilir.
- Genel Kurul görüşmeleriTeklif, önce bütünü üzerinde, sonra madde madde görüşülür. Önergelerle değişiklik önerilebilir. Maddeler ve teklifin tamamı oylanır.
- Cumhurbaşkanına gönderilmeKabul edilen kanun Cumhurbaşkanına gönderilir.
- Yayımlanma ve yürürlükCumhurbaşkanı kanunu Resmî Gazete'de yayımlar. Kanun, içinde belirtilen tarihte, belirtilmemişse yayımı tarihinde yürürlüğe girer.
Cumhurbaşkanının rolü
Cumhurbaşkanı, TBMM'de kabul edilen kanunu 15 gün içinde yayımlar veya gerekçesini belirterek yeniden görüşülmek üzere TBMM'ye geri gönderir. TBMM geri gönderilen kanunu aynen kabul ederse kanun yayımlanır. Üzerinde değişiklik yaparsa Cumhurbaşkanı bu kanunu yeniden geri gönderebilir.
Yayımdan sonra denetim
Yayımlanan bir kanun Anayasa'ya aykırılık iddiasıyla Anayasa Mahkemesi'ne taşınabilir. Anayasa'da sayılan başvuru yolları vardır: Cumhurbaşkanı, belirli sayıdaki milletvekili ya da Meclis'te grubu bulunan partiler iptal davası açabilir. Bu davanın açılabileceği süre sınırlıdır; yayımdan itibaren 60 gündür. Mahkeme bir hükmü iptal ederse o hüküm yürürlükten kalkar.
- Kanun teklifi: Milletvekillerinin Meclis'e sunduğu metindir.
- Esas komisyon: Teklifi ilk ve ayrıntılı inceleyen komisyondur.
- Genel Kurul: Tüm milletvekillerinden oluşan, son kararı veren kuruldur.
- Resmî Gazete: Kanunların halka duyurulduğu resmî yayın organıdır.
Sık sorulan sorular
Kanun teklifini kimler verebilir?
Milletvekilleri verebilir. Vatandaşlar doğrudan teklif veremez; ancak talepleri milletvekilleri aracılığıyla ya da dilekçe yoluyla Meclis'e iletilebilir.
Cumhurbaşkanı kanunu onaylamazsa ne olur?
Kanunu TBMM'ye geri gönderebilir. TBMM kanunu aynen kabul ederse kanun yayımlanır.
Kanun ne zaman yürürlüğe girer?
Kanunda yürürlük tarihi yazılıysa o tarihte, yazılı değilse Resmî Gazete'de yayımı tarihinde girer.
Sorun mu var, eksik mi gördün?
Sorunu ya da maddede gördüğün hatayı yaz; editörlerimiz inceler. Yanıtlar yayınlanmaz.