Nobel ödüllü Meldal ODTÜ'de: Klik kimyası ilaç ve çevre için umut veriyor

Moleküllerin hızlı ve verimli biçimde birbirine bağlanmasını sağlayan klik kimyasının temelini atan Danimarkalı kimyager Morten Meldal, Orta Doğu Teknik Üniversitesi'nde (ODTÜ) düzenlenen bir dizi etkinlik için Türkiye'ye geldi. Meldal, canlı hücrelerde doğal süreçleri bozmadan gerçekleşen reaksiyonları kapsayan biyoortogonal kimya alanındaki buluşlarıyla 2022'de Nobel Kimya Ödülü'nü kazanmıştı.

Öğrencilere eğitim vurgusu

Meldal, ODTÜ'de çok sayıda genç yetenekle tanışmaktan memnuniyet duyduğunu, üniversitenin araştırma olanaklarından ve müfredatından etkilendiğini söyledi. Bilimdeki sorunların çoğunun başarısızlıklardan ve tasarlandığı gibi işlemeyen projelerden kaynaklandığını belirten Meldal, kendi yönteminin uzaktaki hedef molekülden çok sürece odaklanmak ve yol boyunca küçük başarılar yaratmak olduğunu ifade etti. Öğrencilerin çevre krizi nedeniyle gelecekleri konusunda endişeli olduğunu da dile getirdi.

Bir toplumda, uzun vadede en yüksek getiriyi eğitim sağlar.

Morten Meldal

Klik kimyası ve yeni araştırmalar

Klik kimyasını legodan çok cırtcırta benzeten Meldal, birbirine uyan iki bileşenin çevredeki diğer malzemelere yapışmadan yalnızca birbirine tutunduğunu anlattı. Bu sayede küçük moleküler robotlar gibi birden fazla işlevi yerine getiren moleküller oluşturulabildiğini, reaksiyonların suda yapılması nedeniyle sürecin daha çevreci olduğunu söyledi. Yöntemin vücuttaki diğer hücreleri etkilemeden belirli hastalıklara yönelik daha seçici ilaçların üretiminde ve güneş ışığını yakalayabilen yeni malzemelerde kullanılabildiğini aktardı.

Nobel ödülünün hayatını bir gecede değiştirdiğini belirten 72 yaşındaki Meldal, ödülü beklemediğini, reaksiyonun önemini ilk çalışmaya yapılan atıfların artmasıyla yaklaşık dört yıl sonra fark ettiğini söyledi. Evrimsel Kimyasal Biyoloji Merkezi'ndeki çalışmalarında peptitleri tamamen suda üretme yöntemi geliştirdiklerini, ayrıca kanserde hedefe yönelik tedavilerin yeni yolları üzerinde çalıştıklarını belirtti. Konunun yeni olması nedeniyle yayımlanmadan ayrıntı vermek istemediğini kaydetti.