Perseverance Mars'ta kaydedilen en küçük toz parçacıklarını buldu
NASA'nın Perseverance aracı, çapı yaklaşık 100 nanometre olan Mars tozu parçacıkları tespit etti. Bulgular, gelecekteki insanlı görevlerde sağlık ve ekipman açısından önlem alınması gerektiğini gösteriyor.
· 3 dk okuma

NASA'nın Perseverance keşif aracı, Mars'ta şimdiye kadar kaydedilen en küçük toz parçacıklarını tespit etti. Çapları yaklaşık 100 nanometre olan bu parçacıklar, bir insan saçından kabaca 500 kat daha ince. Proceedings of the National Academy of Sciences dergisinde 28 Ekim'de yayımlanan çalışma, Mars tozunun gezegene yapılacak insanlı görevler için ciddi zorluklar yaratabileceğine işaret ediyor.
Araştırmaya göre ultra ince toz, Perseverance'ın ekipmanlarına yapıştı. Bunların arasında uzay giysisi yapımında kullanılmak üzere tasarlanmış malzeme örnekleri de vardı. Altı tekerlekli araç, 2021'de Mars'ın kuzey yarımküresindeki Jezero krateri bölgesine indi ve o günden beri görev yapıyor.
Sağlık açısından ne anlama geliyor?
Çalışmanın baş yazarı ve Perseverance ekibi üyesi, Washington Üniversitesi'nden gezegen bilimci Scott VanBommel'e göre parçacık boyutunun küçülmesi her durumda daha yüksek tehlike anlamına gelmiyor. Ancak daha küçük parçacıkların insan vücuduna daha derin nüfuz etme olasılığı yüksek ve bunları vücuttan uzaklaştırmak daha zor.
VanBommel, zehirlilik düzeyinin doza ve maruz kalma süresine bağlı olduğunu belirtiyor. Mars tozunda silika, demir bileşikleri ve perklorat gibi klor bileşikleri var; vücut bunlara yeterince büyük miktarda maruz kalırsa zarar görebilir.
Önceki ölçümler yalnızca çapı yaklaşık 3 mikrometreye kadar olan Mars tozunu algılayabiliyordu. Perseverance üzerindeki PIXL (Gezegensel X-ışını Litokimyası Aleti) ise daha küçük iki parçacık grubu kaydetti; bunların arasında çapı 2,5 mikrometrenin altında, yani saçtan yaklaşık 30 kat küçük olan ultra ince parçacıklar da var. Bu tozlar bir astronotun akciğerlerine girebilecek, kan dolaşımına karışabilecek ve hayati organlara zarar verebilecek boyutta olabilir.
Uzay giysisi malzemeleri
Mars ortamı ve tozun fiziksel özellikleri, uzay giysileri ile yerleşim yerlerinde kullanılan malzemeleri zamanla bozabilir. Bunu incelemek için Perseverance, Vectran sentetik elyaflar ve Teflon koruyucu kaplamalar dahil, giysilerde kullanılabilecek malzeme örnekleri taşıdı. Her örneğin çapı yaklaşık 20 mm'ydi.
VanBommel, ekibin tozun malzemelere zarar verdiğine dair kanıt bulmadığını, ancak malzemelerin tozla farklı biçimlerde etkileşime girdiğini söyledi. Vectran daha büyük parçacıkları tutma eğilimindeydi ve bunlar dokunun alt tarafında yoğunlaştı. Teflon ise daha az toz tuttu, fakat yapışan parçacıklar daha küçüktü. Bu fark, elektrostatik özelliklerin farklı boyuttaki parçacıkları çekmedeki rolünü yansıtıyor.
Arka plan
NASA, astronotları 2030'ların başında Mars'a göndermeyi hedefliyor. VanBommel'e göre sonuçlar, giysi ve barınak malzemelerinin seçiminden, bir mikrometreden küçük tozları temizleyebilecek yöntemlerin geliştirilmesine kadar mürettebatlı görevlerin yaşam destek sistemlerinin tasarımına yol gösterecek. Bulgular, NASA'nın geliştirdiği toksisite risk değerlendirme kılavuzlarının bilimsel temelini de güçlendiriyor. Yaşam alanlarına giren toz miktarı giysi tasarımına ve hava kilidi sistemine bağlı olacak; NASA giysi bağlantı noktaları ve çift bölmeli hava kilidi gibi çözümleri araştırıyor.
NASA, 1969-1972 arasındaki insanlı Ay görevlerinde toz deneyimi edindi. Ay tozu giysilerin dış katmanını aşındırdı, contalara zarar verdi ve vizörleri çizdi. Bazı astronotlarda polen alerjisine benzer belirtiler görüldü, ancak tozla kesin bağ kurulmadı. Ay tozunda parçacık şekli önemliyken, Mars tozunda kimyasal bileşim ve parçacık boyutu daha belirleyici. Mars tozu ağırlıklı olarak ince taneli bazalt kayalardan oluşuyor; rüzgar tozu gezegen çapında dağıtıyor, parçacıkları yuvarlaklaştırıyor ve çarpışmalarla giderek küçültüyor.
Perseverance'ın asıl görevi Mars'ta eski mikrobiyal yaşam izlerini aramak. VanBommel, sonuçların Mars'ın insanlar için doğası gereği tehlikeli olduğu anlamına gelmediğini vurguladı. Ona göre toz, radyasyon ve Dünya'ya uzaklık gibi görev tasarımından itibaren hesaba katılması gereken bir risk.
Bilim rehberleri
- Lodos nedir, neden olur ve lodos uyarısında nelere dikkat edilmeli?Lodos, Türkiye'de güneybatıdan esen kuvvetli rüzgârın halk arasındaki adıdır. Uyarı verildiğinde çatı, cam, ağaç ve deniz kaynaklı risklere karşı önlem alın; Meteoroloji Genel Müdürlüğü duyurularını izleyin.
- Karbonmonoksit zehirlenmesi: belirtileri ve korunma yollarıKarbonmonoksit (CO) renksiz, kokusuz bir gazdır; soba, şofben ve kombi gibi cihazların yetersiz yanmasıyla oluşur. Belirti fark edilirse hemen açık havaya çıkın, 112'yi arayın.
- Sel ve su baskınında ne yapılmalı? Öncesi, sırası ve sonrası için önerilerSel öncesinde acil durum çantası ve tahliye planı hazırlayın; sırasında yüksek ve güvenli yere çıkın, akan suya girmeyin; sonrasında elektrik ve gıda güvenliğini kontrol edin. Resmî uyarılar için AFAD ve Meteoroloji'yi izleyin.





Yorumlar
Yorum yazmak için giriş yap.